UTRECHT – Nederlandse kerkorganisten willen bij orgelwerken van Max Reger die langer dan twaalf minuten duren recht krijgen op een korte onderbreking. De beroepsvereniging heeft hierover een voorstel gestuurd aan parochies, bisdommen en beheerders van historische kerkorgels.
Aanleiding is een onderzoek van het Instituut voor Duurzame Orgelbelasting (IDO) onder 312 organisten. Daaruit blijkt dat 67 procent na tien minuten Reger “een duidelijke behoefte aan frisse lucht” ervaart. Bij werken met meer dan vier voortekens loopt dat op tot 74 procent.
De term rookpauze is volgens de beroepsvereniging historisch gegroeid en betekent niet dat organisten daadwerkelijk moeten roken. “Het gaat om vijf minuten waarin men buiten kan staan en tijdelijk geen chromatische modulaties hoeft te verwerken,” zegt voorzitter Eduard Jansen.
Vooral grotere koraalfantasieën zouden belastend zijn. “Bij Bach weet je meestal nog waar je bent,” zegt organist Marieke Vos. “Bij Reger kun je na negen minuten harmonisch volledig de weg kwijt zijn.”
De regeling zou vooral gelden voor concerten. Tijdens eucharistievieringen blijft een onderbreking moeilijker uitvoerbaar, omdat de organist volgens liturgische deskundigen “niet zomaar tijdens de communie vijf minuten buiten kan gaan staan”.
Daarom wordt voor liturgisch gebruik gedacht aan een alternatief: na maximaal twaalf minuten Reger moet de organist gedurende ten minste twee minuten een eenvoudig tonaal werk spelen, bij voorkeur in C groot of F groot.
Arbeidsdeskundige dr. Karin Willems noemt het voorstel serieus genoeg om te onderzoeken. “Langdurige blootstelling aan complexe laatromantische harmonie kan leiden tot cognitieve vermoeidheid. We weten alleen nog niet of een pauze helpt of juist zorgt dat de organist daarna opnieuw moet uitzoeken waar hij gebleven was.”
Enkele parochies experimenteren al met zogenoemde Regerzones: gemarkeerde plekken naast de sacristie waar organisten na een uitvoering kort kunnen herstellen.
Het bisdom Utrecht zegt geen bezwaar te hebben tegen pauzes tijdens concerten, zolang deze vooraf in het programma worden vermeld.
De beroepsvereniging onderzoekt inmiddels of ook werken van Sigfrid Karg-Elert onder de regeling moeten vallen. “Daarover zijn de meningen verdeeld,” zegt Jansen. “Maar we krijgen wel steeds meer meldingen.”